Fizjoterapia kobiet w ciąży

W trakcie ciąży w organizmie kobiety zachodzi szereg zmian. Stopniowo zmienia się sylwetka kobiety, rośnie brzuch, zwiększa się masa ciała a środek ciężkości przesuwa znacząco ku przodowi. Wpływa to nie tylko na zmianę postawy ale również na sposób poruszania się. Często pojawiają się bóle pleców, bóle stawów, obrzęki stóp, dłoni, a czasem nawet zaburzenia ze strony układu moczowego i pokarmowego. Ale ciąża nie musi boleć!

W okresie ciąży

W trakcie ciąży ból kręgosłupa i pleców może być powodowany przez pięć różnych czynników, dlatego bardzo ważna jest diagnoza. Tylko prawidłowa diagnoza pozwoli odpowiednio dobrać terapię. Czasem wystarczą proste ćwiczenia innym razem kinesiology taping, czasem masaż. Nie ma uniwersalnego sposobu postępowania w takich przypadkach.

Przyczyną bólu w okolicach miednicy najczęściej są stawy krzyżowo-biodrowe, czyli stawy łączące miednicę i kręgosłup. Ból potrafi promieniować do spojenia łonowego lub kończyn dolnych, stąd łatwo pomylić go z promieniującym bólem kręgosłupa. Potrafi pojawić się niespodziewanie (np. z dnia na dzień).

Ból kończyn dolnych może mieć bardzo dużo postaci. Czasem wynika z nieprawidłowej postawy ciała (np. zbyt ugięte kończyny), czasem z szybkiego wzrostu masy ciała ciężarnej. Nigdy nie można go bagatelizować, bo istnieje szansa, że ból kończyn to faktycznie promieniujący ból z kręgosłupa lub stawów krzyżowo – biodrowych. Uczucie ciężkości nóg, oraz pojawiająca się okresowo opuchlizna świadczy o występowaniu obrzęku limfatycznego.

Na skutek przesunięcia środka ciężkości ciała kobieta w ciąży nieświadomie przesuwa w tył górną część ciała jednocześnie wysuwając do przodu głowę. Powoduje to patologiczne napięcie mięśni okolicy szyi i karku oraz mięśni stabilizujących łopatki. W takim przypadku należy zastosować terapię rozluźniająca powyższe obszary.

Stawy krzyżowo – biodrowe (stawy SI)znajdują się w obrębie miednicy. Łączą kości biodrowe z kością krzyżową i zapewniają integrację miednicy. W trakcie ciąży liczne więzadła, które na co dzień mocno ograniczają ruchomość tych stawów (a niektórzy uczeni twierdzą, że nie ruszają się wcale), ulegają rozluźnieniu. Dodatkowa ruchomość obrębie miednicy może wywoływać ból punktowy lub promieniujący zarówno do spojenia łonowego jak i do kończyn. Dla stosowania właściwej terapii niezbędne jest rozróżnienie bólu wywołanego przez stawy Si od bólów odkręgosłupowych.

Rosnący brzuszek przyszłej mamy to nie tylko dziecko, macica i wody płodowe, ale również bardzo mocno rozciągająca się skóra, powięź i mięśnie. Mocno napięte tkanki potrafią boleć, a kiedy skóra nie jest wystarczająco elastyczna jej wewnętrzna warstwa potrafi pękać, co jest widoczne w postaci rozstępów. Bardzo ważne jest, by przyszła mama zareagowała odpowiednio wcześnie i zgłosiła się do fizjoterapeuty, by zapobiegać rozstępom, a nie leczyć je. W ostatnim miesiącu ciąży stosowanie masażu lub innych form terapii brzucha jest niemożliwe gdyż mogłoby przyspieszyć poród.

Na skutek działania hormonów w trakcie ciąży w organizmie kobiety zbierają się duże ilości wody. Jednocześnie osłabione krążenie obwodowe sprawia, że limfa nie jest odpowiednio szybko transportowana z odcinków ciała umieszczonych najdalej od serca do węzłów chłonnych. Taki tan rzeczy sprawia, że przyszłej mamie „puchną” stopy, łydki, dłonie, a czasem nawet całe nogi czy ręce. Aby wspomóc przepływ limfy należy stosować odpowiednie pozycje ułożeniowe, ćwiczenia by poprawić krążenie obwodowe, kinesiologytaping lub specjalną metodę masażu zwaną drenażem limfatycznym.

Ciąża to to okres przygotowywania się kobiety do porodu. Ciało przygotowuje się niezależnie od woli, ale ważne jest, by dzięki swojej odpowiednio prowadzonej aktywności przyszła mama wspomagała ten proces. Dzięki indywidualnie dobranym ćwiczeniom można rozluźnić, rozciągnąć lub wzmocnić konkretne partie mięśniowe, poprawić wentylację płuc, uelastycznić skórę.

W okresie połogu

Rozciągnięte mięśnie brzucha po porodzie powinny wrócić do swojego pierwotnego stanu samodzielnie. Niestety mięśnie nie wracają do swojego stanu równomiernie i miejscami napinają się bardzo mocno, a w innym miejscach są wiotkie. Odpowiednio prowadzona terapia pozwala wyrównać napięcie mięśni i wspomaga prawidłowe powracanie mięśni na swoje miejsce.

Cesarskie cięcie to poważna chirurgiczna ingerencja w ciało kobiety. Mimo, że w trakcie zabiegu mięśnie brzucha nie są przecinane, to ryzyko powstania bliznowca jest dość duże. Nacięcie wykonuje się na rozciągniętej skórze, natomiast w trakcie gojenia brzuch wraca do swej naturalnej, płaskiej postaci. Z tego powodu blizna potrafi wyglądać nieestetycznie, być krzywa lub pofalowana. Często na rogach blizny pojawiają się podskórne „kuleczki” lub znajdujące się powyżej blizny skórnej poprzeczne zgrubienie – druga, wewnętrzna blizna. Wszystkich tego typu problemów można uniknąć stosując odpowiednia formę terapii. Doświadczony terapeuta potrafi zaoferować mobilizację blizny, masaż, kinesiology taping lub zestaw indywidualnie dobranych ćwiczeń, tak by blizna była możliwie mało widoczna i nie powodowała uczucia „ciągnięcia” i ograniczeń ruchomości.

Mięśnie proste brzucha nie są ze sobą zrośnięte. W trakcie ciąży, gdy brzuch rośnie, rozchodzą się one symetrycznie na obie strony. Po porodzie nie zawsze schodzą się idealnie. Kobieta zauważa, że powyżej pępka pojawia się spore zagłębienie (szersze niż 2-3 cm) lub w leżeniu, w trakcie podnoszenia głowy pojawia się tam uwypuklenie. Zaniedbanie takiego problemu może spowodować konieczność interwencji chirurgicznej w późniejszym czasie. W trakcie połogu, kiedy zdziałają hormony istnieje możliwość usunięcia problemu tylko przy wykorzystaniu fizjoterapii.

Powięź, czyli tkanka łącząca skórę z tkankami głębokimi ulega rozciągnięciu w trakcie ciąży. Po urodzeniu dziecka, kiedy nie obkurcza się prawidłowo, może powodować „wiszenie brzucha”. Noszenie majtek ściskających brzuch nie przynosi oczekiwanych efektów ponieważ powięź rozciąga się ruchem rotacyjnym. Najlepszym sposobem na odtworzenie tego „ruchu” jest założenie odpowiedniej aplikacji kinesiologytapingu.

Tuż po porodzie zmianie ulega pozycja ciała. W ciągu doby kobieta „chudnie” o kilka kilogramów, a środek ciężkość wraca w okolice gdzie był kilka miesięcy temu. Kręgosłup wraca do swojego naturalnego ustawienia, a wszystkie tkanki i mięśnie które go stabilizują i były mocno rozciągnięte nie są w stanie powrócić do swego pierwotnego stanu w tak szybkim tempie. Niezbędna może okazać się pomoc doświadczonego fizjoterapeuty.

W przypadku bólu krzyża najważniejsze jest, żeby przeprowadzić prawidłowo diagnostykę i rozróżnić ból kręgosłupa od bólu stawów krzyżowo biodrowych. W okresie połogu następuje bardzo szybkie obkurczenie

Silny ból pomiędzy łopatkami jest najczęściej powodowany kryzysem laktacyjnym. W trakcie niedoboru pokarmu karmiąca przyjmuje wymuszoną pozycję, co źle wpływa na piersiowy odcinek kręgosłupa. Ból potrafi promieniować do klatki piersiowej lub pod łopatki. Rozwiązaniem problemu jest edukacja pacjentki w zakresie przyjmowania prawidłowych pozycji przy karmieniu, oraz indywidualnie dobrany zestaw ćwiczeń.

Metody fizjoterapeutyczne są doskonałym wspomaganiem przy kłopotach z niedoborem i nadmiarem pokarmu. Można stosować kinesiology taping lub masaż piersi. W przypadku masażu pacjentka i partner są edukowani w zakresie prawidłowego masażu i wykonują go samodzielnie w domu.

Mięśnie dna miednicy, zwane również mięśniami Kegla, to zespół mięśni, które „zamykają” otwór dolny miednicy. Możemy je sobie wyobrazić jako hamak podtrzymujący od dołu narządy miednicy mniejszej. W czasie porodu dziecko „przeciska” się przez mięśnie dna miednicy mocno je rozciągając. Po porodzie mięśnie nie zawsze wracają do swojej wyjściowej kondycji. W przypadku nieleczonych zaburzeń napięcia mięśni dna miednicy istnieje ryzyko powstaną nietrzymania moczu lub obniżenia narządów rodnych.